Begin 2022 lanceerde VLAIO een oproep voor ‘Living Labs’, met als doel systeemdoorbraken te realiseren in de circulaire maakindustrie. Niet alleen onderzoek, maar vooral samenwerking in de keten staat centraal: bedrijven, kennisinstellingen, sectororganisaties en overheden werken drie jaar intensief samen om oplossingen uit te testen en te delen. Zo kwamen uit deze oproep 22 Living Labs voort, die samen 18,4 miljoen euro steun kregen. De meeste projecten startten in 2023 en lopen door tot eind 2025.

Innovaders als één van de drijvende krachten

Binnen deze 22 Living Labs nemen ook leden van Innovaders – het samenwerkingsverband van Belgische collectieve onderzoekscentra en kennisinstellingen – een prominente plaats in. Met hun technische expertise en sterke verankering in de industrie zorgen ze voor impactvolle experimenten die de circulaire transitie versnellen. Hieronder een overzicht van de Living Labs waarbij Innovaders-partners vandaag betrokken zijn.

Living Lab Digital4CircularConstruction

Digitalisering is een belangrijke hefboom voor circulair bouwen. Dit project ontwikkelt een afsprakenstelsel en specifieke use cases om data-uitwisseling mogelijk te maken, bv. via materiaal- en bouwwerkpaspoorten. Buildwise speelt in dit project een centrale rol door de theoretische concepten door te vertalen in praktische tools en protocollen die door bedrijven en andere kennispartners uitgeprobeerd kunnen worden. Door data op de juiste plaats en manier ter beschikking te stellen, wordt de circulaire bouwsector efficiënter en transparanter.

Living Lab Circulair Beton

Beton is wereldwijd het meest gebruikte bouwmateriaal, maar ook een belangrijke bron van CO₂-uitstoot en grondstofverbruik.
Dit Living Lab wil de omslag naar circulair beton in Vlaanderen versnellen.
Via samenwerking tussen pioniers en systeemspelers wordt gewerkt aan het vergroten van vraag en aanbod, het wegnemen van technische en niet-technische obstakels en het versterken van het ecosysteem. Zo wordt circulariteit verankerd in de sector en in beleidskaders. Om dit te bereiken wordt gefocust op het uitwerken van instrumenten die vertrouwen geven aan nieuwe technologieën, aan tools die ontwerpers en aannemers kunnen gebruiken om circulair beton in hun projecten te integreren en aan een digitaal platform waarop de verschillende spelers elkaar kunnen vinden.

Living Lab SloopTeams

Dit project wil van Vlaanderen een echte urban mining-regio maken door grondstoffen maximaal terug te winnen bij sloopprojecten. In plaats van gefragmenteerde trajecten en focus op laagste kostprijs, werkt het Living Lab met geïntegreerde sloopteams die inzetten op vertrouwen, overleg en circulair hergebruik. Via demo-projecten en co-creatiesessies worden nieuwe methodes ontwikkeld en getest. Het resultaat is onder meer een Kennisplatform en een Gids voor coöperatief slopen, die de bouwsector concrete handvaten geven om circulaire sloop grootschalig door te voeren.

Living Lab BRUG

Circulaire innovaties bereiken vaak te traag de bouwbedrijven. BRUG wil die kennis sneller in de praktijk krijgen door middel van nieuwe samenwerkingsmodellen en tools. Buildwise speelt een rol in het vertalen van onderzoeksresultaten naar toepasbare technieken en methodes. Het Living Lab moet zo de kloof dichten tussen innovatie en uitvoering.

Living Lab “Van aarde naar waarde – toepassing van leemsteen”

Leemsteen is een ecologisch bouwmateriaal met groot circulair potentieel. Dit Living Lab onderzoekt hoe leemsteen breder kan worden toegepast, technisch gevalideerd en commercieel opgeschaald. Buildwise ondersteunt met expertise en praktijkcases. Het project wil zo een haalbaar alternatief bieden voor klassieke bouwmaterialen.

Living Lab CARPET

Dit project ontwikkelt circulaire businessmodellen in de tapijtindustrie, een sector waar hergebruik, herstelling en herfabricage vandaag nauwelijks ingang vinden. Centexbel ondersteunt de ontwikkeling van nieuwe processen en het testen van materialen. Samen met bedrijven worden oplossingen uitgewerkt voor refurbish, reuse en repair. Zo krijgt tapijt een tweede leven en krimpt de afvalberg aanzienlijk.

Living Lab Textielonderstromen

Ingezamelde kleding en huishoudtextiel die niet meer geschikt zijn voor hergebruik vormen de zogenaamde onderstroom — en vandaag wordt daarvan amper 1% hoogwaardig gerecycleerd. Dit Living Lab wil dat cijfer drastisch verhogen door te bouwen aan een duurzame, transparante en lokaal verankerde aanpak voor textielstromen die hun eerste leven achter zich hebben. Centexbel analyseert en valoriseert de materiaalstromen, onderzoekt lokale verwerkingsmethoden en werkt mee aan nieuwe toepassingen en businesscases. Het doel: verspilling vermijden, waarde behouden en de textielsector toekomstbestendig maken.

Resultaten

Living Lab Kunststoffen

In België belandt nog steeds een aanzienlijk deel van het ingezamelde plastic afval in de verbrandingsoven. Het Living Lab wil dat patroon doorbreken door recyclage pas in te zetten als laatste redmiddel. Via tien praktijkgerichte deelexperimenten wordt onderzocht hoe kunststoffen van bij het ontwerp circulair kunnen worden ontwikkeld en toegepast, en hoe daarbij nieuwe waardeketens kunnen ontstaan. Elke case mondt uit in een haalbaarheidsanalyse voor opschaling, met één duidelijk doel: hergebruik en herstel verankeren als de nieuwe standaard binnen de kunststoffensector.

Living Lab Circular Machine Building

De machinebouwsector staat voor grote uitdagingen op vlak van circulariteit.

Dit Living Lab onderzoekt de toepasbaarheid van nieuwe businessmodellen zoals product-as-a-service en van herbruikbaar en repareerbaar design.

Sirris levert technologische expertise en helpt bedrijven experimenteren met concrete toepassingen. Zo wordt de machinebouw voorbereid op een toekomst waarin circulariteit vanzelfsprekend is.

Living Lab RemanuMaat

In de circulaire maakindustrie spelen maatwerkbedrijven een vaak onbenutte sleutelrol.

RemanuMaat brengt maakbedrijven, kennispartners en maatwerkbedrijven samen om nieuwe samenwerkingsmodellen te ontwikkelen rond Re-use, Re-pair, Re-manufacture en Re-furbish – samengevat onder de noemer ReX.

Door de expertise en flexibiliteit van maatwerkbedrijven te verbinden met de noden van de industrie, ontstaan circulaire ketens die tegelijk economisch haalbaar en sociaal inclusief zijn.

Sirris ondersteunt het Living Lab met technologische expertise en helpt bedrijven experimenteren met concrete ReX-toepassingen, zodat deze nieuwe modellen getest, opgeschaald en verankerd kunnen worden in de praktijk.

Living Lab Circulaire Houtcluster Grensland

Hout slaat CO₂ op, en door circulair ontwerp, cascadering en samenwerking kan die opslagperiode aanzienlijk verlengd worden. Dit Living Lab onderzoekt hoe vloerbekleding, gevel- en terrasbekleding en meubels circulair gemaakt kunnen worden op basis van de 9R-strategiën. Binnen het bedrijventerrein Grensland wordt geëxperimenteerd met samenwerking rond houtresten en recyclage, met oog op opschaling naar de hele Vlaamse houtsector. Bedrijven, kennisinstellingen en overheid werken er samen om hoogwaardig hergebruik en een circulair ecosysteem in de houtsector te realiseren.

Resultaten